E-ticarette Verimlilik ve Yeniden Yapılanma

Krizle gelen keşif: Verimlilik

Önceki bölümlerde, etkin bir e-ticaret uygulaması için gerekli olan en önemli şeyin, firmanın geleneksel organizasyon yapısı yerine, web tabanlı iş akışı modeline yani online organizasyon yapısına geçmesi gerektiğinden bahsetmiştik. Böyle bir modelin getireceği verimlilik artışlarıyla konuyu açmadan önce bu verimliliğin nasıl algılandığını KOBİ’lerimize yönelik bir araştırmadan aldığımız rakamlara bakarak yorumlayalım.

Hepimizin bildiği gibi ülkemiz 2000-2002 yılları arasında derin bir ekonomik krizden geçti. Bu ağır ve yıpratıcı ekonomik düşüşün faturasını geniş halk yığınlarıyla birlikte, ekonomimizin asıl yükünü çeken KOBİ’lerimiz de yaşadı ve yaşamaya devam ediyor. Yaşanan bu süreç, firmalarımızın da bu zamana kadar sürdürdüğü üretim, finans, pazarlama ve istihdam anlayışlarını yavaş yavaş değiştiriyor. Kriz sonrası bu konudaki gelişmeleri ortaya koyan kimi araştırmalar da bunu doğruluyor.

Microsoft Türkiye’nin yaptığı ”KOBİ araştırması 2003” 'ün gösterdiği sonuçlar, firmalarımızın artan bir şekilde teknoloji kullanımına gittiklerini, krizin tüm yatırımları olumsuz etkilemesi nedeniyle teknolojiye ilişkin yatırımları da olumsuz etkilediği, buna rağmen teknoloji kullanım hacminin gittikçe arttığını göstermektedir. KOBİ’lerimizin yoğunlukta olduğu 5 büyük kentimizde (İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana) 700’ün üzerinde firmayla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler, KOBİ’lerin e-ticaret uygulama ve teknoloji kullanma oranlarıyla ilgili çarpıcı rakamlar veriyor. Bunun yanında teknoloji kullanımı ve verimlilik arasındaki bağıntının nasıl algılandığına dair verilerde mevcut.

Kısaca bu verilere bakalım: (*)

• Bilgisayar kullanan çalışan sayısı 3 yıl içinde %58’den % 66’ya çıkmıştır.
• Ortalama olarak PC (Kişisel bilgisayar) 7 yıldır
• lap top (diz üstü bilgisayar) 3 yıldır kullanılmaktadır.
• %49 firma geçmiş 12 ayda en az 1 adet PC almış, %33 firma ise önümüzdeki 12 ay içinde 1 adet PC almayı planlamaktadır.
• Ağ ortamında sunucu kullanan firma oranı % 47 den %59 a çıkmıştır.Gelişmiş ülkelerde bu oran %70 lerin üzerindedir.
• Firmalar tarafından kullanılan yazılım teknolojilerinden en çok oranda üretkenlik paketleri (%83) ve muhasebe programları (%76) tercih edilmektedir.
• E-ticaret yatırımı %2’den %7’ye çıkmıştır. %10 KOBİ önümüzdeki bir yıllık dönemde e-ticarete geçmeyi düşünmektedir. Diğer ülkelerde bu artış oranı %20 %30 arasındadır.
• Web sitesi sahiplik oranı 3 yıl içinde %40’tan %53’e çıkmıştır.
• Araştırma yapılan KOBİ’ler teknoloji yatırımının en büyük nedenini firma içi verimlilik artışını gösteriyorlar.
• Çalışmayı düşündükleri bilişim firmasında aradıkları özellikler öncelikle teknik uzmanlık ve profesyonel deneyim olarak görülüyor.

Bunlar araştırmanın olumlu sonuçları. Bunun yanında kimi olumsuz veriler de söz konusu. Bu olumsuz sonuçların birkaçını sıralayacak olursak:

• Araştırma yapılan KOBİ’lerin %62’si ekonomi düzelinceye kadar teknoloji yatırımlarını ertelemiştir.
• KOBİ’lerde PC penetrasyonu (Kişisel bilgisayar kullanım yaygınlığı) %23 düzeyinde. Gelişmiş kimi ülkelerde ise bu oran %90‘larda (Almanya %90,İngiltere %96, ABD %91, Fransa %87,Brezilya %72 ) KOBİ’lerin bilgi teknolojileri bütçeleri %30 azalarak 5162 dolara düşmüştür.

Sonuçlar üzerine yorum yapmak gerekirse, firmaların teknoloji yatırımlarının düşmesine, bu yatırımlardan gerekli verim alınamamasının değil, ekonomik krizin yarattığı ve tüm yatırımlara etki eden olumsuz gelişmelerin neden olduğu görülüyor. Aksine, genel ekonomik olumsuzluklar nedeniyle teknoloji yatırım bütçeleri düşen firmalarımız, e-ticaret uygulamalarına gün geçtikçe daha çok yatırım yapıyorlar. Çünkü e-ticarete geçen firmalarımızın keşfettiği bir şey var: VERİMLİLİK

Türkiye’de enflasyon baskısının yoğun olarak hissedildiği son çeyrek yüzyıllık dönemde, tüm sektörlerde varolan düşünce “Verimlilik gereksiz bir maliyet unsurudur. Enflasyon sayesinde oluşan talep fazlalığı zaten maliyetlerin çok üzerinde satış yapmamıza olanak sağlıyor. Para kazanıyoruz, verimliliğe ne gerek var?” şeklinde özetlenebilirdi. Kısaca, lokanta tıka basa çalışıyordu ama mutfaktaki yenilenme ve verimlilik yatırımlarına gerek duyulmuyordu.

Elbette bu sağlıksız süreç bir yere kadar sürdürülebilirdi. Kriz sonucu ekonomik büyüme eksilere düştü, sayısız firma kapandı, para değerinin dolayısı ile alım gücünün düşmesi, talebi kesti. Talebin düşmesi, zaten zor durumda olan bir çok sektöre para girişini ortadan kaldırdı. Artık ne üretilenin satılma garantisi vardı ne de o ürüne yönelecek potansiyel bir talebin varlığı.

Bu durum, firmaların toparlanmaları için önce içe dönüp, maliyetleri azaltacak yeni iş akışı modelleri ve yapılanmalarıyla, verimlilik, tasarruf, rekabet için yeni pazarlar bulma gibi çözümleri aramaya itti. Kriz ortamı bir bakıma firmalarımıza zorunlu olarak verimlilik uygulamalarını araştırma yollarını açtı. Bu araştırmalar firmalarımızın teknoloji yatırımına gitmeleri halinde daha etkin bir istihdam, finans, pazarlama, satış ve tedarik kapasitesi yaratacaklarını gösterdi. Rakamlar da bu sonucu gösteriyor. Örneğin ekonomik kriz nedeniyle KOBİ’lerde çalışan personel sayısı %35 düşerken, bilgisayar ve Internet kullanan kalifiye personel sayısı artış göstermiştir. Aynı araştırmada, "teknolojinin firmanız için önemi nedir?" diye sorulduğunda, firma içi verimliliği arttırır yanıtını verenlerin oranı %96’ya ulaşması bunun bir başka kanıtı. Firmalarımızın teknolojinin yararı konusunda gittikçe bilinçlenmesi de bunu doğruluyor.

Bu verimlilik arayışlarının olumlu sonuçlara ulaşması her şeyden önce firma iş süreçlerinin teknolojiye ve dolayısıyla e-ticarete uygun hale getirilip, eşgüdüm içinde çalıştırılmasına bağlı. Burada söz konusu olan, iş süreçlerinin yeniden yapılandırılıp, esnek otomasyon süreçlerinin benimsenmesidir. Geleneksel iş süreçleriyle e-ticaret uygulamalarına geçmenin, beklenen verimi tam olarak sağlayamayacağı hatta kayıp riski yaratacağı ortadadır.

Yeniden yapılanmanın anahtarı:.Esnek otomasyon süreci

Bu süreci kısaca bilgisayar sistemleriyle bütünleştirilmiş üretim hattı olarak düşünebiliriz. Esnek yapı, modern bilgisayarlarla entegre olmuş üretim teknolojileri için önemli bir özelliktir. Eğer üretim hattının ya da süreçlerinin, üretilen ürüne göre tekrar tekrar düzenlenebilmesi söz konusuysa esnek otomasyondan söz edebiliriz. Bu sistem özellikle yığın tipi üretimlerde verimliliği oldukça arttıran bir strateji olarak kabul edilir.

E-ticarette, bilişim ağları üzerine yapılanmış bir otomasyon sistemi olduğuna göre, bu sistemi en iyi ve en verimli işletecek olan esnek otomasyon sürecidir. Çünkü modern iş yönetimi süreçleri artık birbirinden bağımsız ve sabit birimlerin yönetim anlayışlarını terk edip daha esnek ve birbiriyle eşgüdümlü olmasını zorunlu kılıyor.

E-ticaretin verimli olarak uygulanabilirliğini sağlayan esnek otomasyon yerine geleneksel sistemleri uygulamaya devam etmek ise istenen verimlilik ve rekabet avantajını yeteri kadar sağlayamıyor.

Burada ki esnek otomasyondan kastımız, sadece iş akışının bilgisayar ve Internet teknolojisine uygun olarak dijital bir ortama taşınması, üretimden finansa, tedarikten pazarlamaya kadar tüm birimlerin bilgisayar kontrolü altında eşgüdüm halinde yürütülmesi değil. Bir bütün olarak iş yaşamı ve iş politikalarının bu anlayışa göre şekillenmesinden bahsediyoruz. Bu sistemle ürün için tedarik, üretim, stoklama ve satış süreçleri etkin bir kontrol ağına tabi oluyor. Hatalar ve yanlış uygulamalar çok daha çabuk belirlenip önleniyor. Satış rakamları ile stoklama düzeyi arasında denge kurulabiliyor. Tam zamanında alım, satım ve stoklama avantajı sağlanıyor. E-ticaret yazılımları ve online alışveriş sürecinde müşterilerden edinilen veriler, müşteri istek ve talepleri gecikmeden üretim hattına iletilebiliyor. Bilgi tek bir birimin sahiplendiği sabit bir kavram olmaktan çıkıp, tüm birimlerin paylaştığı dinamik bir veriye dönüşüyor.

Bu anlayışa göre belirlenen modern iş akışı, firmanın istihdam politikalarından, finans üretim pazarlama faaliyetlerine kadar tüm işlevleri hem birbiriyle bağlantılı hem de esnek hale getiriyor.

A'dan Z'ye E-Ticaret

giriş ve tarihçe
e-ticaret
başarı hikayeleri
B2B ve B2C
verimlilik ve yeniden yapılanma
yönetim ve süreç
güvenlik
alt yapı
sonuç

Bunun yanında bu esneklik, işyeri, ofis, mağaza vs. gibi geleneksel iş süreçlerinin uygulandığı ticari birimlerde, zorunlu olarak oluşan iş süreçlerine ihtiyaç bırakmıyor. Kısaca, personelin işini bilgisayar ve internet olanağının bulunduğu her yerden yapabilme avantajı, geleneksel ofis, büro, reyon vs. bölümler için ek giderler oluşturmaya (Aydınlatma, ısıtma vs. gibi) ve bu bölümler için zorunlu olarak istihdam edilen personele gerek bırakmıyor. Ayrıca, işyeri kavramını da köklü biçimde değiştiriyor. Tüm iş akışını e-ticaret sayesinde Internet ortamına taşıyan bir firma, web sitesi aracılığıyla 365 gün, 24 saat iş yapabilme avantajıyla, geleneksel işyeri düzenine sahip bir firmanın yaşadığı mesai ve tatil gibi zaman sınırlamalarını yaşamıyor.

geri ileri